10 Mart 2017 Cuma

Türkiye'de Faiz, Enflasyon ve Reel Faiz Oranları

Bankalarda açılan vadeli hesaplar belirli bir dönem sonunda faiz veya kar payı getirisi sunmaktadır. Vade boyunca gerçekleşen enflasyon oranı ise söz konusu kazancın satın alma gücünü azaltmaktadır. Vadeli mevduat hesaplarından elde edilen getiriyi enflasyon oranından arındırdığımızda, satın alma gücümüzdeki gerçek azalış veya artışı başka bir ifade ile reel faizi veya reel getiriyi buluruz.

Reel faiz oranı aşağıda belirtilen formül yardımıyla hesaplanır.

Reel Faiz Oranı = [( 1 + Nominal Faiz Oranı) / ( 1 + Enflasyon Oranı)] - 1

Aşağıda yer alan tablodan Merkez Bankası ve Türkiye İstatistik Kurumu'ndan sağlanan veriler ile yaklaşık 17 yıllık reel faiz oranları hesaplanmıştır. Burada yılbaşlarında bankalarda bir yıl vadeli hesap açıldığı varsayılmıştır. Bankalarca açılan mevduatlara uygulanan ağırlıklı ortalama faiz oranları nominal faiz oranı sütununda yer almaktadır. Nominal faiz oranından stopaj kesintisi gerçekleştirilerek net nominal faiz oranına ulaşılmıştır. Stopaj oranları 2013 yılına kadar %15, 2013 yılı ve sonrası için %12’dir. 2018 yılı Ağustos sonu itibariyle TL mevduat lehine gerçekleştirilen stopaj indirimi sonraki hesaplamalarda dikkate alınabilir. İlgili yılın enflasyon oranı ise sonraki sütunda yer almaktadır. En son sütunda ise hesaplanan reel faiz oranları bulunmaktadır.     

Yıllar
Nominal Faiz Oranı
Net Nominal Faiz Oranı
Enflasyon Oranı
Reel Faiz Oranı
2002
57,9%
49,3%
29,8%
15,0%
2003
50,7%
43,1%
18,4%
20,9%
2004
27,5%
23,4%
9,3%
12,9%
2005
20,3%
17,2%
7,7%
8,8%
2006
16,1%
13,7%
9,7%
3,7%
2007
18,0%
15,3%
8,4%
6,4%
2008
17,3%
14,7%
10,1%
4,2%
2009
17,5%
14,9%
6,5%
7,8%
2010
9,6%
8,2%
6,4%
1,7%
2011
8,3%
7,1%
10,5%
-3,0%
2012
9,6%
8,2%
6,2%
1,9%
2013
8,5%
7,5%
7,4%
0,1%
2014
7,7%
6,8%
8,2%
-1,3%
2015
9,4%
8,2%
8,8%
-0,5%
2016
10,4%
9,2%
8,5%
0,6%
2017
10,4%
9,1%
11,9%
-2,5%
2018*
9,1%
8,0%
19,4%
-9,5%
* Ocak-Eylül dönemini kapsamaktadır.

Tablo incelendiğinde 2005 yılına kadar oldukça yüksek reel faiz oranları görülmektedir. Sonraki yıllarda ise bu oran düşmüş hatta negatif değerler de almıştır. Tablo incelendiğinde son yıllarda mevduat hesaplarının pek cazibesinin kalmadığı belirtilebilir. Hatta negatif faiz oranları nedeniyle tasarruf sahiplerinin satın alma gücünün kaybolması da söz konusudur. Bu durum yatırımcıları tasarruf yerine tüketime veya alternatif yatırım araçlarına yönlendirmiştir. Türkiye’de tasarruf oranlarındaki son yıllardaki azalışın en önemli nedeninin, düşük veya negatif reel faizler olduğu söylenebilir. Yine yabancı para cinsinden açılan tevdiat hesaplarının artışının önemli bir nedeni bu durumdur. 

2017 yılında tasarruflarını vadeli mevduat hesabında değerlendiren mudilerin satın alma güçleri azalmıştır. Bu durum 2018 yılında daha da kötüleşmiştir. Merkez Bankası verilerine göre yılın ilk haftası bir yıl ve daha uzun vadeli açılan mevduat hesaplarına ortalamada %12,19 oranında faiz uygulanmıştır. İlk dokuz ay için düşünüldüğünde %9,1 vergiden sonra da %8 oranında faiz geliri söz konusu olacaktır. İlk dokuz aydaki %19,37'lik enflasyon oranını dikkate alındığında neredeyse çift haneli negatif reel getiri ortaya çıkmaktadır. Bu durum yakın tarihimizde, belki daha önceki yıllarda da görülen bir durum değildir. Enflasyon oranı düşürülemezse bu durum son dönemde şiddeti artan Dolarizasyonun daha da hızlanmasını beraberinde getirebilir. Ülkemizde vadeli mevduatın önemli bir kısmı üç aydan daha kısa vadeye (Mevduatın Vadesi) sahiptir. Bu yazıda hesaplamalarda kolaylık sağladığı için yıllık hesaplama yapılmıştır.    
  
Tasarruf oranımızı artırmaya olan ihtiyacımız daha önemli hale gelirken, vadeli mevduat hesaplarındaki negatif reel faiz oranı büyük bir çelişki olarak karşımızda durmaktadır. 

4 yorum:

  1. Hocam kısacası 2002 de bankada olan 100 TL 14 sene sonunda reel olarak 79,07 TL getirisi olmuş.

    YanıtlaSil
  2. Aslında 101,14 tam sonuç. Siz kümülatif olarak hesaplamamışsınız.

    YanıtlaSil
  3. TASARRUF YAPMAK PARAYI ALIP FAİZE YATIRMAK MI ACABA .BANKAYA YATIRDIĞIN PARA UYGUN FAİZLE YATIRIMCIYA ULAŞMIYORSA NE GETİRİSİ VAR BU ÜLKEYE ONUN TEK KATKISI BANKAYA DAHA YÜKSEK FAİZ GELİRİ SAĞLAMAKTAN ÖTEYE GİTMEZ. BANKAYA YATIRILAN TASARRUFLAR YATIRIMCI İLE BULUŞUP ÜRETİME YANSIYORSA ASIL TASARRUF OLMAZ MI YOKSA FAİZE YATIRILIP FAİZE GİDEN TASARRUF MU KALKINDIRIR BU ÜLKEYİ

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. Tasarrufların yatırıma dönüşümü için: http://www.finansalgoz.com/2017/05/kredi-mevduat-orannda-sorun-olan-ne.html
      Bunun uygun faizle gerçekleşip gerçekleşmediğini de ilgili yazıda görebilirsiniz: http://www.finansalgoz.com/2018/02/kredi-mevduat-ve-faiz-oranlar.html

      Sil