6 Şubat 2019 Çarşamba

2018 Yılında Banka Karları

Bankacılık sektörü ekonomiler için büyük öneme sahiptir. Türk Bankacılık Sektörü finansal sistemin %90’ından fazlasını oluşturmaktadır. Başka bir ifade ile banka dışı finans kurumları ülkemizde yetirince gelişmemiştir. Aynı zamanda sermaye piyasasının da yeterince gelişmemiş olması dikkate alınırsa, bankacılık sektörünün Türkiye için öneminin daha fazla olduğu söylenebilir.

Bu yazıda Türk Bankacılık Sektörünün 2018 yılı kar rakam ve oranları ele alınacak sonrasında da bir değerlendirme yapılmaya çalışılacaktır. Türk Bankacılık Sektörünün dönem net karı 2018 yılında 2017 yılına göre %10 artış göstererek 53,5 milyar TL düzeyinde gerçekleşmiştir.


2018 yılında banka karlarındaki artış; Kalkınma ve Yatırım bankalarında %38, Katılım Bankalarında %34, Mevduat Bankalarında ise %7 olarak gerçekleşmiştir.


Sahiplik açısında bakıldığında da, 2018 yılında banka karlarındaki artış; Yabancı Bankalarda %17, kamu bankalarında %3, Yerli Özel bankalarda %12 oranında gerçekleşmiştir.  


Banka karlarını sadece tutarlara bakarak değerlendirmek yeterli değildir. Elde edilen karın banka varlıklarına ve/veya özsermayesine oranlayarak elde edilen bulunan aktif karlılığı (Return on Assets, ROA) ve özsermaye karlılığını da (Return on Equity, ROE) değerlendirmek gerekir. 

Türk Bankacılık Sektörünün aktif karlılığı, 2017 yılında %1,6 iken 2018 yılında %1,4’e gerilemiştir. Aktif karlılığı en düşük olan banka grubu katılım bankalarıdır.
    

2018 yılında aktif karlığında en hızlı gerileme kamu bankalarında görülmektedir. Kamu bankalarının aktif karlılığı %1,7’den %1,3’e gerilemiştir. 


Türk Bankacılık Sektörünün özsermaye karlılığı, 2017 yılında %15,9 iken 2018 yılında %14,7’e gerilemiştir. Özsermaye karlılığı mevduat bankalarında azalırken katılım, kalkınma ve yatırım bankalarında artış göstermiştir.


Özsermaye karlılığında da en hızlı düşüş yine kamu bankalarında görülmektedir. 2017 yılında %16,9 olan kamu bankalarının özsermaye karlılığı %14,3’e gerilemiştir.


Bu veriler ışığında bir değerlendirme yapmaya çalışalım. İlk olarak bardağın dolu tarafına bakalım. Ekonomik olarak zor bir dönemde, bankacılık sektörü karını %10 oranında artırmayı başarmıştır. Bardağın boş tarafından bakılırsa da enflasyon oranın %20 olduğu bir yılda artışın bu oranın altında kaldığı belirtilebilir. 2018 yılı bankacılık sektörü için zorlu bir yıl oldu. Kaynak maliyetleri arttı. Ülke riskindeki artışa paralel olarak yurtdışı borçlanmalarını daha yüksek faiz ile gerçekleştirdi. Aynı zamanda geri dönmeyen kredi oranları artış gösterdi. 2019 yılında ise kredi riskinin süreceği ekonomik sorunlarımıza paralel olarak geri dönmeyen kredilerde artışın devam edebileceği belirtilebilir. Ancak FED’in son toplantısında faiz artışlarının beklenenden daha yavaş sürdürüleceği, bilanço küçültme programının gözden geçirilerek piyasadan daha az miktarda likidite çekilebileceğini belirtmesi ile yurtdışı görünüm gelişmekte olan ülkeler lehine değişti. Bu duruma, ülke riskimizdeki azalış eşlik ederse sıcak para çekmemiz daha kolay, yurtdışı borçlanma faizlerimizde daha düşük seviyelerde gerçekleşebilir. Olası rahatlama süreci yapısal reformalar için bir fırsat olarak değerlendirilmelidir. Zira doğrudan yabancı yatırımları (soğuk para) geçtik, yüksek faiz ile sıcak para çekmekte zorlandığımız bir dönemi yaşıyoruz. 

22 Aralık 2018 Cumartesi

Bankacılık Sektöründe Şube Başına Çalışan Sayısı

Türk Bankacılık Sektöründe şubelerde başına ortalama çalışan sayısı ele alınmaktadır. BDDK’dan sağlanan verilerle hazırlanan aşağıda yer alan grafikte Türk Bankacılık Sektörünün tamamında ayrıca mevduat ve katılım bankalarında şube başına şube başına çalışan sayısı yer almaktadır. Bankacılık sektöründe şube başına çalışan 2003 yılında 20 kişi iken 2005’te 21’e yükselmiştir. Sonraki yıllarda azalan bir seyir izlemiş ve şube başına çalışan sayısı 2018 yılında 18’e kadar gerilemiştir. Mevduat bankalarında şube başına çalışan genellikle sektör ortalamasının altında bir seyir izlemiş ancak son yıllarda sektör ortalamasına yakın gerçekleşmiştir. Katılım bankalarında ise şube başına çalışan sayısı daha dalgalı bir seyir izlemiştir. İlk yıllarda 18-19 aralığından, 2008 yılında 22’nin üzerine çıkmıştır. 2007-2013 yılları arasında sektör ortalamasının oldukça üzerinde seyreden katılım bankalarının şube başına çalışan sayısı sonraki yıllarda hızlı düşüş göstermiş ve 2018 itibariyle 14’e kadar gerilemiştir. Mevduat bankalarında şube başına 18 çalışan söz konuş iken katılım bankalarında bu sayı 14’dür.



Kalkınma ve yatırım bankaları çalışma alanı mevduat ve katılım bankalarından farklıdır. Kalkınma ve yatırım bankalarının mevduat toplama yetkisi yoktur. Bu sebeplerle kalkınma ve yatırım bankaları görece çok daha az şubeye sahiptirler. Örneğin 2018 Ekim ayı itibariyle kalkınma ve yatırım bankalarının 52 şubesi bulunmaktadır. Dolayısıyla kalkınma ve yatırım bankalarında şube başına çalışan sayısı daha yüksektir. Aşağıda yer alan grafikte kalkınma ve yatırım bankalarında şube başına çalışan sayısı yer almaktadır. İlgili dönemin ilk yıllarında 160 düzeyinde seyreden şube başına çalışan sayısı, küresel finans krizinde 103 kişiye kadar düşmüştür. Sonraki yıllarda 130’un üzerine çıksa da 2017’le birlik düşüş sürecine girmiş, şube başına çalışan sayısı 101 kişiye kadar gerilemiştir.
   

Aşağıda yer alan grafikte de sektör ortalaması ile birlikte yerli özel bankalar, kamu bankaları ve yabancı bankalarda şube başına çalışan sayıları yer almaktadır. 2003-2018 döneminin ilk yıllarında yabancı bankalarda şube başına çalışan sayısı sektör ortalamasının oldukça üzerindedir. Küresel kriz döneminde şube başına çalışan sayıları tüm banka türlerinde 19 kişi düzeyinde seyretmiştir. Sonraki yıllarda yabancı bankalarda şube başına çalışan sayısı tekrardan ortalamanın üzerine çıkarken son yıllarda yerli özel bankalar da benzer seviyelere gelmiştir. Kamu bankalarında şube başına çalışan sayısı genellikle sektör ortalamasının altında seyretmiştir.
   

21 Aralık 2018 Cuma

Şube Başına Kredi

Bu yazıda Türk Bankacılık Sektöründe şube başına kredi tutarları ele alınmaktadır. BDDK’dan sağlanan verilerle hazırlanan aşağıda yer alan grafikte, bankacılık sektörünün tamamında ayrıca mevduat ve katılım bankalarında şube başına kredi tutarları TL cinsinden yer almaktadır. Buna göre şube başına kredi 2003 yılında yaklaşık 10 milyon TL iken 2018 Ekim ayı itibariyle yaklaşık 220 milyon TL’dir. Şube başına kredi sektörde en fazla ağırlığa sahip olan mevduat bankalarında sektöre paraleldir. Katılım bankalarında şube başına kredi 2012 yılına kadar sektör ortalamasına yakın seyretmiş sonraki yıllarda ise sektör ortalamasının her geçen yıl daha fazla altında kalmıştır.



Kalkınma ve yatırım bankalarının yerine getirdiği faaliyetler mevduat ve katılım bankalarından ayrışmaktadır. Kalkınma ve yatırım bankalarının mevduat toplama yetkisi bulunmamaktadır. Bu sebeplerle kalkınma ve yatırım bankaları görece çok daha az şubeye sahiptirler. Örneğin 2018 Ekim ayı itibariyle mevduat bankalarının 10.367, katılım bankalarının 1.103 şubesi bulunurken bu sayı kalkınma ve yatırım bankalarında sadece 52’dir.  Bu durum şube başına kredi tutarlarının mevduat ve katılım bankalarına göre oldukça yüksek olmasını beraberinde getirmektedir. Aşağıda yer alan grafikte Türk Bankacılık Sektörü ve kalkınma ve yatırım bankalarında şube başına kredi tutarları yer almaktadır. Ekim 2018 itibariyle kalkınma ve yatırım bankalarında şube başına kredi yaklaşık 3,8 milyar TL olarak gerçekleşmiştir. 

  

Aşağıda yer alan grafikte de yine aynı dönemde şube başına kredi tutarları yer almaktadır. Bu grafikte sektör ortalamasının yanı sıra yerli özel, kamu ve yabancı bankalarda da şube başına kredi tutarları TL cinsinden yer almaktadır. Buna göre şube başına kredi, yerli özel bankalarda sektör ortalamasıyla birlikte hareket etmiştir. Kamu bankalarında şube başına kredi tutarları özellikle son yıllarda sektör ortalamasının üzerindedir. Yabancı bankaların şube başına kredi tutarları 2009 yılında bu yana sektör ortalamasının altında kalmıştır.



Ocak 2003 ile Ekim 2018 karşılaştırıldığında Türk Bankacılık Sektöründe şube başına kredi tutarı yaklaşık olarak 22 katına çıkmıştır. Ancak yüksek enflasyon yaşanan Türkiye gibi ülkelerde bu tutarlar enflasyondan arındırıldığında veya TL yerine dolar bazında ele alındığında daha sağlıklı yorum yapılabilir. Aşağıda yer alan grafikte Türk Bankacılık Sektöründe şube başına kredi tutarları Amerikan Doları cinsinden yer almaktadır. Bu grafik oluşturulurken yıl sonu değerleri dikkate alınmış, 2018 yılı için de Ekim ayı sonu değerleri kullanılmıştır.


2003 yıl sonunda yaklaşık 9 milyon dolar olan şube başına kredi 2018 Eylül ayı itibariyle yaklaşık 40 milyon dolar olarak gerçekleşmiştir. İlgili dönemde şube başına kredi dolar bazında yaklaşık olarak 4,4 katına çıkmıştır. Ancak 2003-2007 yılları arasında hızlı artış gösteren şube başına kredi tutarı sonrasında daha ılımlı bir yükseliş göstermiştir. Şube başına kredi 2017 yılı itibariyle yaklaşık 50 milyon dolar ile kredi en yüksek seviyesine ulaşmıştır.

20 Aralık 2018 Perşembe

Şube Başına Mevduat

Bu yazıda Türk Bankacılık Sektöründe şube başına mevduat tutarları ele alınmaktadır. BDDK’dan sağlanan verilerle hazırlanan aşağıda yer alan grafikte bankacılık sektörünün tamamında ayrıca mevduat ve katılım bankalarında şube başına mevduat tutarları TL cinsinden yer almaktadır. Buna göre şube başına mevduat 2003 yılında 22 milyon TL iken 2018 Ekim ayı itibariyle yaklaşık 178 milyon TL’dir. Şube başına mevduat sektörde en fazla ağırlığa sahip olan mevduat bankalarında sektöre paraleldir. Katılım bankalarında şube başına mevduat 2014 yılına kadar ortalamanın biraz altında seyretmiş ancak sonraki yıllarda fark artmıştır.



Aşağıda yer alan grafikte de yine aynı dönemde şube başına mevduat tutarları yer almaktadır. Bu grafikte sektör ortalamasının yanı sıra yerli özel, kamu ve yabancı bankalarda da şube başına mevduat tutarları TL cinsinden yer almaktadır. Buna göre şube başına mevduat, yerli özel bankalarda sektör ortalamasıyla birlikte hareket etmiştir. Kamu bankalarında şube başına mevduat 2007-2012 döneminde sektör ortalamasının üzerinde iken geri kalan dönemlerde sektöre paralel bir seyir söz konusudur. Yabancı bankalarda şube başına mevduat sektör ortalamasının altındadır.



2003 - 2018 yılları arasında Türk Bankacılık Sektöründe şube başına mevduat yaklaşık olarak 8 katına çıkmıştır. Ancak yüksek enflasyon yaşanan Türkiye gibi ülkelerde bu tutarlar enflasyondan arındırıldığında veya TL yerine dolar bazında ele alındığında daha sağlıklı yorum yapılabilir. Aşağıda yer alan grafikte Türk Bankacılık Sektöründe şube başına mevduat tutarları Amerikan Doları cinsinden yer almaktadır. Bu grafik oluşturulurken yılsonu değerleri dikkate alınmış 2018 yılı için de Ekim ayı sonu değerleri kullanılmıştır.



2003 yıl sonunda yaklaşık 18 milyon dolar olan şube başına mevduat 2018 Eylül ayı itibariyle yaklaşık 32 milyon dolar olarak gerçekleşmiştir. İlgili dönemde şube başına mevduat dolar bazında yaklaşık olarak 1,8 katına çıkmıştır. Ancak 2003-2007 yılları arasında hızlı artış gösteren şube başına mevduat sonrasında azalan bir eğilim sergilemiştir. Şube başına mevduat en yüksek değerine 2010 yılında yaklaşık 40 milyon doları aşarak ulaşmıştır.

19 Aralık 2018 Çarşamba

Çalışan Başına Kar

Bu yazıda Türk Bankacılık Sektöründe çalışan başına kar tutarları ele alınmaktadır. Aşağıda yer alan grafikte BDDK’dan sağlanan bankacılık sektörünün tamamında ayrıca mevduat ve katılım bankalarında çalışan başına vergi öncesi kar tutarları TL cinsinden yer almaktadır. Buna göre çalışan başına kar 2003 yılında 66 bin TL iken 2017 yılında 289 bin TL’dir. Çalışan başına kar sektörde en fazla ağırlığa sahip olan mevduat bankalarında sektöre paraleldir. Çalışan başına kar katılım bankalarında sektör ortalamasının altında kalkınma ve yatırım bankalarında ise üzerindedir.
  



Aşağıda yer alan grafikte de yine aynı dönemde çalışan başına karlar yer almaktadır. Bu grafikte sektör ortalamasının yanı sıra yerli özel, kamu ve yabancı bankalarda da çalışan başına kar tutarları TL cinsinden yer almaktadır. Buna göre çalışan başına kar, yerli özel bankalarda sektör ortalamasıyla birlikte hareket etmiştir. Çalışan başına kar kamu bankalarında sektör ortalamasının üzerinde, yabancı bankalarda ise sektör ortalamasının altındadır. 



2003 - 2017 yılları arasında Türk Bankacılık Sektöründe çalışan başına kar rakamı yaklaşık 4 kat artmıştır. Ancak yüksek enflasyon yaşanan Türkiye gibi ülkelerde bu tutarlar enflasyondan arındırıldığında veya TL yerine dolar bazında ele alındığında görüntü biraz daha net olabilir. Aşağıda yer alan grafikte Türk Bankacılık Sektöründe çalışan başına kar tutarları Amerikan Doları cinsinden yer almaktadır. Bu grafik oluşturulurken Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası veri tabanından ilgili yılın ortalama dolar satış kuru dikkate alınarak dönüşüm yapılmıştır.


2003 yılında 44 bin dolar olan çalışan başına kar tutarı 2017 yılında 79 bin dolar olarak gerçekleşmiştir. İlgili dönemde çalışan başına kar dolar bazında yaklaşık 1,8 katına ulaşmıştır. Ancak 2003-2010 yılları arasında 2008 küresel kriz yılı hariç çalışan başına kar hızlı artış göstermiş ve 2010 yılında en yüksek değerine 96 bin dolara ulaşmıştır. 2010 yılında günümüze ise çalışan başına kar rakamı azalış eğilimindedir. 2018 yılında kurlardaki ciddi artış sebebiyle çalışan başına kar rakamının dolar bazında azalması beklenebilir.

18 Aralık 2018 Salı

Çalışan Başına Mevduat

Bu yazıda Türk Bankacılık Sektöründe çalışan başına mevduat tutarları BDDK verileri ile ele alınmaktadır. Aşağıda yer alan grafikte bankacılık sektörünün tamamında ayrıca mevduat ve katılım bankalarında çalışan başına mevduat tutarları Türk Lirası cinsinden yer almaktadır. Buna göre çalışan başına mevduat 2003 yılında 1 milyon TL’nin üzerinde iken, 2018 Ekim ayı itibariyle yaklaşık 10 milyon TL’dir. Çalışan başına mevduat, mevduat bankalarında katılım bankalarına göre daha yüksektir.
   


Aşağıda yer alan grafikte de yine aynı dönemde çalışan başına mevduat tutarları yer almaktadır. Bu grafikte sektör ortalamasının yanında yerli özel, kamu ve yabancı bankalarda da çalışan başına mevduat tutarları TL cinsinden yer almaktadır. Buna göre çalışan başına mevduat, yerli özel bankalarda sektör ortalamasına çok yakındır. Çalışan başına mevduat kamu bankalarında sektör ortalamasının üzerinde yabancı bankalarda ise sektör ortalamasının altındadır. 

   
2003 - 2018 yıllar arasında Türk Bankacılık Sektöründe çalışan başına mevduat yaklaşık 10 kat artmıştır. Ancak yüksek enflasyon yaşanan bizim gibi ülkelerde bu tutarlar enflasyondan arındırıldığında veya TL yerine dolar bazında ele alındığında görüntü biraz daha net olabilir. Aşağıda yer alan grafikte Türk Bankacılık Sektöründe çalışan başına mevduat tutarları Amerikan Doları cinsinden yer almaktadır. Bu grafik oluşturulurken Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası veri tabanından ilgili ayın ortalama dolar satış kuru dikkate alınarak dönüşüm yapılmıştır. 


2003 yılında 670 bin dolar olan çalışan başına mevduat tutarı 2018 Ekim ayı itibariyle yaklaşık 1,7 milyon dolara ulaşmıştır. Bu süreçte çalışan başına mevduat dolar bazında yaklaşık 2,5 katına ulaşmıştır. Ancak 2003-2008 yılları karşılaştırıldığında artış yaklaşık 3 kattır. Başka bir ifade ile 2008’den günümüze çalışan bazına mevduat dolar bazında yatay bir seyir izlemiştir. 2018 yılında kurlardaki ciddi artışla birlikte çalışan başına mevduat 2008 yılı düzeylerine gerilemiştir. 

17 Aralık 2018 Pazartesi

Bankalarda Özsermaye Karlılığı

Firmaların karlılığının ölçülmesinde kullanılan finansal oranlardan biri olan özsermaye karlılığı, özellikle firma ortakları başka bir ifade ile hissedarlar için büyük önem taşır. Özsermaye karlılığı belirli bir dönemde elde edilen net karın özsermayeye bölünmesi yoluyla bulunur. Aynı sektörde faaliyet gösteren diğer firmalar ile karşılaştırıldığında özsermaye karlılık oranının görece yüksek olması veya belirli bir dönemde kendi içinde karşılaştırıldığında özsermaye karlılığında artış görülmesi olumlu yorumlanır. Özsermaye karlılık oranının İngilizcedeki karşılığı “Return on Equity”dir ve bu oran ROE kısaltması ile de sıklıkla kullanılmaktadır.  
  
Özsermaye karlılığı formülü;

Özsermaye Karlılığı (ROE) = Net Kar / Özsermaye

Aşağıda yer alan grafiklerde BDDK veri tabanından sağlanan Türk Bankacılık Sektörü’nün özsermaye karlılık oranları yer almaktadır. İlk olarak sektörün tamamının değerlendirildiği grafikle başlayalım. Sektörün 2017 yılında özsermaye karlılık oranı %15,9 olarak gerçekleşmiştir. Sektör en yüksek özsermaye karlılığına %24,8 ile 2007 yılında ulaşmıştır. 2003-2017 yılları arasındaki dönem ele alındığında da eğilim çizgisi, bankaların özsermaye karlılığının azalış eğiliminde olduğunu göstermektedir.  


Aşağıda yer alan grafikte mevduat bankalarının özsermaye karlılık oranları yer almaktadır. Mevduat bankaları sektörün önemli bir kısmını oluşturdukları için özsermaye karlılık oranları sektör ile büyük uyum içindedir. En yüksek özsermaye karlılığına 2007 yılında %26,6 ile ulaşılmıştır. Bu oran 2015 yılında %12’ye kadar gerilemiş, 2017 yılında %16,5 olarak gerçekleşmiştir. Mevduat bankalarının özsermaye karlılığı ilgili dönemde değerlendirildiğinde, özsermaye karlılığının azalış eğiliminde olduğu görülmektedir.  


Aşağıda yer alan grafikte katılım bankalarının özsermaye karlılık oranları yıllar itibariyle bulunmaktadır. Katılım bankası adıyla faaliyete geçilen yıl olan 2005’te özsermaye karlılığı yaklaşık %37 ile oldukça yüksek bir seviyede gerçekleştirmiştir. Ancak o tarihten günümüze katılım bankalarında özsermaye karlılığı hızla azalmış, 2017 yılında ise %13,5 oranında gerçekleşmiştir.
 


Kalkınma ve yatırım bankalarının özsermaye karlılık oranları da aşağıda yer alan grafikte bulunmaktadır. Mevduat ve katılım bankalarına kıyasla kalkınma ve yatırım bankalarında özsermaye karlılığı belirgin şekilde daha düşüktür. Özsermaye karlılığı bu grupta da azalış eğilimindedir. 2017 yılında özsermaye karlılığı %10,7 olarak gerçekleşmiştir.  


BDDK’nın veri setinde sahiplik açısından da bir sınıflandırma yapılmaktadır. Bankalar yerli özel, yabancı ve kamu olmak üzere üçe ayrılmaktadır. Aşağıda yer alan grafik yerli özel bankaların özsermaye karlılık oranları bulunmaktadır. Yerli özel bankaların özsermaye karlılığı nispeten yatay bir seyir izlemiştir.


Aşağıda yer alan grafikte de yabancı bankaların özsermaye karlılık oranları bulunmaktadır. 2013’te gördüğü en düşük seviyeden günümüze bir artış görülse de, dönemin tamamında özsermaye karlılığı azalış eğilimindedir.
  


Aşağıda yer alan grafikte de kamu bankalarının özsermaye karlılık oranları yer almaktadır. Kamu bankalarında özsermaye karlılığı ortalama da daha yüksektir ancak burada da özsermaye karlılığı azalış eğilimindedir.   


Aşağıda yer alan son grafikte de 2003-2017 döneminde Türk Bankacılık Sektörü ve banka türleri itibariyle özsermaye oranların ortalaması bulunmaktadır. İlgili dönemde sektörün özsermaye karlılık oranlarının ortalaması %16,8 olarak gerçekleşmiştir. Faaliyet türleri itibariyle mevduat bankaları bu oranın üzerinde bir özsermaye karlılığına sahipken katılım bankaları ve kalkınma ve yatırım bankalarında ortalamanın altındadır. Sahiplik açısından bakıldığında da kamu bankalarının özsermaye karlılığı sektör ortalamasının üzerindeyken, yerli özel ve yabancı bankalarda ortalamanın altındadır.